Co to jest stan zapalny? Drukuj Email

Proces zapalny jest bardzo złożony i definiuje się go, jako reakcję organizmu na uraz fizyczny, chemiczny lub biologiczny, który u zdrowych ludzi prowadzi do zlokalizowania problemu i regeneracji lub naprawie uszkodzonej tkanki. Proces zapalny pojawia się jako naturalna immunologiczna odpowiedź organizmu. Zapalenie, jako naturalna reakcja obronna organizmu, zapoczątkowuje proces leczenia i jest spowodowane przez nagły wzrost ilości białych krwinek (limfocytów T i B, makrofagów etc.), które są przyciągane do miejsca uszkodzonego lub zainfekowanego, aby zniszczyć obce komórki (np. bakterie). Objawami zapalenia są podniesiona temperatura, zaczerwienienie, opuchlizna oraz ból. Wynikają one z większego przepływu krwi w tym rejonie.


U zdrowych ludzi, proces zapalny jest kontrolowany i ograniczony (białe krwinki rozpoznają moment, w którym spełniły swoją funkcję). Jakkolwiek, w przypadku chorób reumatycznych i innych zapaleń stawów, odpowiedź immunologiczna jest niewystarczająca, ciągła i prowadzi do ataku białych krwinek na własne tkanki. Zapalenie przechodzi w stan ostry i wymyka się spod kontroli.
W pewnych okolicznościach, proces ten może prowadzić do wewnętrznych urazów i uszkodzenia tkanek. Świetnym przykładem jest zwyrodnieniowe zapalenie stawów i kości, choroba zapalna, która może niszczyć wszystkie stawy kostne człowieka. W początkowym etapie atakuje stawy kolan i bioder, a następnie stawy stóp, łokci, barków, dłoni i kręgosłupa. Atakowane są zazwyczaj stawy, które są nadwyrężone w wyniku wieloletniej pracy lub przebytych urazów.

Choroba autoimmunologiczna, reumatoidalne zapalenie stawów, w której organizm sam siebie atakuje oraz stany nadwrażliwości prowadzące do astmy i szoku anafilaktycznego są przykładami niekontrolowanej odpowiedzi zapalnej. Inicjacja i kontrola procesu zapalnego jest złożona i nadzorowana przez szereg mechanizmów biomolekularnych. Jeden z nich jest ściśle związany z metabolizmem obecnego w błonie komórkowej kwasu arachidynowego, który przekształcany jest w molekuły o silnym charakterze pro-zapalnym.

Jakie są objawy stanu zapalnego?

Zapalenie charakteryzuje się:
utratą funkcji stawów
sztywnością stawów
bólem stawów
zaczerwienioną opuchlizną, która jest ciepła w dotyku

Często występuje tylko część tych objawów. Zapalenie może być również związane z ogólnoustrojowymi objawami grypo-podobnymi, takimi jak:

sztywność mięśni
zmniejszony apetyt
ból głowy
zmęczenie / znużenie
drgawki
gorączka

Co powoduje zapalenie i jakie są jego efekty?

Kiedy pojawia się stan zapalny, substancje chemiczne w organizmie powodują uwolnienie do krwioobiegu białych ciałek krwi, aby w uszkodzonej tkance chronić organizm przed zewnętrznymi substancjami. Uwolnienie substancji chemicznych zwiększa również przepływ krwi w obszarze infekcji czy urazu i może skutkować zaczerwienieniem lub podniesioną temperaturą. Część tych chemicznych mediatorów powoduje napływ płynów ustrojowych do tkanki, co powoduje opuchliznę. Ten proces, z założenia ochronny stymuluje system nerwowy i  skutkuje bólem. Objawy zwiększonej liczby komórek i substancji zapalnych w stawach to między innymi: podrażnienie, zmęczenie chrząstki (końcowa część kości) oraz opuchlizna w okolicy stawów. 

Jak diagnozuje się choroby zapalne?

Choroby zapalne są diagnozowane w szczegółowym wywiadzie lekarskim, opierając się na: 

zdjęciach z aparatu rentgena i innych przyrządów
ewaluacji innych objawów
pojawieniu się sztywności porannej
lokalizacji bolesnych stawów
historii klinicznej i badaniach fizycznych 

Czy zapalnie może zaatakować inne narządy?

Tak. Zapalenie może zaatakować inne organy w wyniku zaburzeń immunologicznych. Objawy zależą od lokalizacji i funkcji narządu. Przykładem może być: 
1. Zapalenie mięśnia sercowego (myokardia): może powodować krótki oddech i zatrzymanie płynów
2. Zapalenie oskrzeli: może spowodować atak astmy
3. Zapalenie nerek (nefritis) : może powodować nadciśnienie i/lub atak kolki nerkowej
4. Zapalenie jelita grubego: może powodować skurcze i biegunki

Ból nie musi być pierwotnym objawem stanu zapalnego, ponieważ niektóre organy nie są zbyt mocno unerwione. Leczenie stanu zapalnego jest skierowane ku jego przyczynie zawsze, kiedy tylko jest to możliwe.